Figuratief vs abstract


Ik liep een tijdje terug met iemand door Zutphen. Ze wees mij op een sculptuur die daar stond, een buste van een vrouwfiguur. Het was een beeld van Henriëtte Polak vertelde ze, kende ik die? Helaas ik had er niet van gehoord, maar ik knoopte het in mijn oren: Henriëtte Polak, beeldhouwer, bekende inwoner van Zutphen. Zij bleek er zelfs een eigen museum te hebben en ik ging daar maar eens een kijkje nemen.

In het Henriëtte Polak museum uitgebreide informatie over levensloop en Goede Werken van mevrouw Polak zelf en kunst van diverse kunstenaars uit haar kring. Werk van Henriëtte Polak zelf zag ik echter niet. Pas na een tijdje viel het kwartje, dat Henriëtte Polak zelf geen kunst maakte, maar alleen optrad als mecenas voor een kringetje bevriende kunstenaars. Haar salon bood een reddingsboei voor kunstenaars in de figuratieve stroming in een tijd dat abstract en experimenteel meer in de mode was. Daaruit was de wens ontstaan om voor deze in de verdrukking geraakte groep een eigen museum op te richten.

Nu dit duidelijk was geworden trof het mij als toch wel apart dat dit museum vooral over mevrouw Polak zelf gaat, dit in tegenstelling tot andere bekende kunsttempels die door rijke industriëlen werden gesticht en hun naam dragen. Dat naast het noblesse oblige ook de wens meeweegt om zelf vereeuwigd te worden mag best; er zijn vele voorbeelden van cultureel erfgoed dat door ‘trickle-down’ voor gewone lieden toegankelijk is geworden. Maar om nou te zeggen ‘Hét museum voor modern-klassieke schilder- en beeldhouwkunst’, dat is overtrokken, het is vooral een hommage aan de oprichtster – welverdiend overigens, het is evident dat zij een waardevolle bijdrage aan de samenleving heeft geleverd. Ik vraag me bij nader inzien af of mevrouw Polak het zelf wel zo bedoeld kan hebben. Of dat het meer een zet van de plaatselijke Rotary is om hun corifee op het schild te hijsen.

Het legt maar weer eens de vinger op een zere plek: wat maakt dat een kunstenaar doorbreekt, heeft dat überhaupt iets met bovengemiddeld talent te maken of is het louter een kwestie van de juiste netwerken, zoals hier, een weldoener te vinden die er een gedeeld belang in ziet. Of anders mediagenieke eigenschappen, het vermogen om ophef te veroorzaken. En wat te denken van BN’ers, van wie de naam voldoende is om in museumcollecties opgenomen te komen. Wat is kwaliteit? Wat is talent? Wat is kunst? Daar is nooit een eenduidig antwoord op, hooguit lijkt het antwoord duidelijker te worden naarmate we verder in de tijd terugkijken. Misschien dat juist daarom factoren de doorslag geven die niet over de kunst ‘an sich’ gaan.

Dit museum gaat over figuratieve kunst, afgezet tegen de abstracte kunst van die dagen. Een onderscheid dat behoorlijk diffuus kan zijn. Ik stond een tijdje stil bij het minimalistisch vormgegeven trappenhuis van dit museum. Voor de fotograaf een feestje om mooie kaders te vinden en de werking van licht en textuur te benutten. Ik zie dan abstracte beelden in een figuratieve voorstelling. De abstracte kunst van Piet Mondriaan, die een figuratieve oorsprong heeft, is een anderssoortig voorbeeld. Omgekeerd lenen veel abstracte voorstellingen zich voor een figuratieve interpretatie. Er is maar weinig nodig om er figuren in te zien, zoals ook bij willekeurige vlekken, wolken en de sterrenhemel. En dat is ook weer een feestje, het mag beide kanten op.

Persoonlijke reis

In het Duurzaamheidscentrum van Deventer zijn we bezig, is om de informatie meer vanuit een persoonlijk perspectief te gaan presenteren, te beginnen bij de eigen mensen. Dat noemen we dan iemands ‘duurzaamheidsreis’. Daaraan kan een bezoeker zich spiegelen en zich wellicht erin herkennen. De voorlichters voelen ook meer betrokkenheid bij het centrum als ze hun eigen verhalen kunnen vertellen en lezen! De duurzaamheidsreizen zijn heel verschillend, net zoals de thema’s die op de expositie worden behandeld. Zo wordt op een speelse manier benadrukt, dat iedereen op zijn/haar eigen wijze stappen kan zetten. In de expositie kunnen de beelden, zoals hier in de slider te zien, ophoog worden geklapt met een scharnier. Daaronder wordt dan het verhaal zichtbaar. Dat doen we zo om de bezoeker in eerste instantie een beeld te laten zien en niet teveel tekst.

Noishhh

Noishhh staat voor: Noise Seriously Harms Human Health. Ik weet niet wat er eerder was, het acroniem of de omschrijving, maar het is ook goed mogelijk dat het gelijk is opgegaan. Want zo gaan creatieve processen: zoeken, uitproberen, verbindingen maken, totdat er een idee komt bovendrijven.

Noishhh, een vreemd woord met zijn innerlijke contrast. Taalkundig heet dit een oxymoron, een verbinding van twee tegengestelde woorden. ‘Het geluid van de stilte’ bijvoorbeeld, om in de sfeer te blijven. Maar het kan dus ook binnen één woord. Andere voorbeelden zijn ‘vredesstrijd’, ‘werkvakantie’ of ‘uitzonderingsregel’. Dit nieuwe woord noishhh is bedoeld om een rol te gaan spelen in de communicatie over geluidsoverlast. Het verenigt de twee kanten ervan: enerzijds de negatieve gevolgen van geluidsvervuiling voor de gezondheid van mens en dier, anderzijds stilte als primaire levensbehoefte.

Het logo is vooral bedoeld om de campagne zichtbaar te maken op promotie-artikelen, zoals kleding.

Bio-based

Het landgoed Dorth is altijd al een fijne plek hier in de buurt met z’n waterloopjes en meertjes. Met allerlei beestjes die graag op het grensvlak van water en land hun toevlucht nemen. Maar deze keer was er iets bijzonders aan de hand: het water was vrijwel verdwenen door de droogte van de afgelopen tijd. Een vreemd landschap was ervoor in de plaats gekomen. Bomen en takken die hier lang geleden onder water waren geraakt, waren nu weer tevoorschijn gekomen in een lijkwade van algen en zand. Platgedrukt alsof het een archeologische vindplaats betrof. Wonderlijk die textielachtige structuur die in deze omstandigheden blijkbaar spontaan van een algenmat overblijft. Doet denken aan eigentijdse kunstvormen met bio-based (in tegenstelling tot fossiele) grondstoffen.

Ik heb zulke structuren wel vaker gezien in uitgedroogde rivierbeddingen. Ik was eerder in de veronderstelling dat het om vervuiling met huishoudelijk afval ging. Maar bij nader inzien ligt het dus meer voor de hand dat het een natuurlijk fenomeen is. En dan kijk je er toch heel anders tegenaan.

Ontdektuin

In en rond dit gebouwtje aan de Overijsselse Vecht wordt in het klein gedemonstreerd hoe uit het water warmte kan worden gewonnen. Dat is technisch behoorlijk ingewikkeld, de uitdaging is dan ook om het proces eenvoudig en overzichtelijk uit te leggen. Het is bedoeld als onderdeel van natuur- en milieu educatie voor scholieren.